بورس کالا

بورس کالا بخشی از بازار پولی است که به صورت ساختار یافته به معامله ی کالاهای مشخصی با روش های معین می‌پردازد. این معاملات به صورت منظم از طریق کارگزاری های دارای مجوز اتفاق می‌افتد.

 نیاز به بازاری ساختارمند برای تقابل آزاد تقاضا و عرضه و استفاده از اثرات مثبت این موضوع در اقتصاد باعث شد بورس کالای ایران به وجود بیاید. در حال حاضر بازار بورس کالای ایران با انجام معاملات در زمینه های مختلف فرآورده های نفت و پتروشیمی محصولات صنعتی و معدنی و کشاورزی به بیش از ۱۰ سال تجربه دست یافته است. معاملات این بازار در قالب انواع روش‌های نقد، سلف، نسیه، سلف استاندارد و ابزارهای مشتقه به خصوص قراردادهای آتی صورت می‌پذیرد.

cropped-Logo-New-Kargozari-Danayan-Verticalنتئئ-1-e1624546129688.png

بورس کالا کارگزاری دانایان

  1. فراهم بودن شرایط انتقال، پوشش و توزیع ریسک
  2. تضمین کمیت و کیفیت کالا، مدت زمان معامله و مبلغ معامله در بورس کالا
  3. کشف قیمت از طریق حراج حضوری و با شفافیت لازم به منظور حذف رانت و فسادزدایی از بازار معاملات
  4. ایجاد قانونمندی، نظارت، شفافیت و عدالت در معاملات بورس کالا و همچنین هزینه پایین و ساختاریافته بودن معاملات در آن
  5. تضمین کیفیت کالا از طریق قرار دادن اجبار برای اخذ استانداردهای مورد نیاز
  6. مشخص بودن مبدأ کالا و تضمین شده بودن آن در بورس کالا
  7. دارا بودن سرعت بالاتر نسبت به مزایدات و مناقصات و همچنین بالا بودن امنیت معاملات در بورس کالا
  8. وجود مراجع اختصاصی برای رسیدگی به دعاوی مطرح شده بین طرفین معامله در بورس کالا
  9. تسهیل تأمین مالی بنگاه ها از طریق ابزارهای مالی گوناگون مانند قراردادهای سلف و سلف استاندارد
  10. حذف هزینه‌های بازاریابی و فروش با ایجاد بازار مستقیم و بی واسطه برای معامله گران
  11. ایجاد شفافیت و حذف عوامل ایجاد کننده رانت در فروش کالا
  1. قرارداد سلف: در این قرارداد، کالا با بهای مشخص در زمانی معین در آینده، تحویل داده خواهد شد. در این معامله پرداخت در لحظه‌ی معامله و طبق دستورالعمل تسویه و پایاپای صورت می‌گیرد.
  2. قرارداد نقدی: پرداخت و تحویل کالا در این قرارداد طبق دستورالعمل تسویه و پایاپای، در همان لحظه‌ی معامله انجام می‌شود.
  3. قرارداد نسیه: در این نوع از قرارداد تحویل کالا هنگام معامله صورت می‌گیرد و پرداخت آن در زمان سررسید و طبق دستورالعمل تسویه و پایاپای انجام می‌گیرد.
  4. قرارداد اختیار معامله: در این قرارداد، اختیار خرید یا فروش از طرف مقابل خریداری می‌شود و فرد خریدار مختار است که تا زمان معین، از حق خود استفاده کند. این نوع قرارداد به دو نوع اختیار خرید و اختیار فروش تقسیم می‌شود.
  5. قرارداد آتی: طی این قرارداد فروشنده کالا متعهد می‌شود در زمان مشخص شده، میزان معینی از کالای خود را به بهایی که الان مشخص می‌کنند، به طرف دیگر معامله بفروشد، در مقابل طرف دیگر نیز متعهد می‌شود که آن را خریداری کند. برای آن که هیچ یک از طرفین از انجام تعهد خود امتناع نکنند، مبلغی با عنوان وجه تضمین نزد اتاق پایاپای گذاشته می‌شود. در این قرارداد طرفین متعهد می‌شوند که متناسب با نوسانات آتی قیمت، وجه تضمین گذاشته‌شده را تعدیل کنند. به این صورت که اتاق پایاپای وکالت این را دارد که با توجه به نوسانات، بخشی از وجه طرفین را با نام اباحه تصرف در اختیار طرف دیگر قرار دهد تا زمان مقرر با یکدیگر تسویه کنند.
  6. قرارداد سلف استاندارد: در این قرارداد عرضه کننده میزان مشخصی از دارایی پایه را طبق مشخصات ذکر شده در قرارداد سلف استاندارد در ازای پرداخت نقد می‌فروشد و در زمان مشخص آن را به خریدار تحویل می‌دهد. خریدار هم می‌تواند دقیقا همان مقدار دارایی پایه‌ای که خریداری کرده است را به عنوان قرارداد سلف موازی به فروش برساند که این قرارداد هم به اختصار همان قرارداد سلف استاندارد نام می‌گیرد.
  7. گواهی سپرده کالایی: این گواهی، اوراق بهاداری است که نشان می‌دهد خریدار، مالک مقدار مشخصی کالا می‌باشد و پشتوانه‌ این اوراق بهادار، قبض انباری است که انبارهای مورد تأیید بورس آن را صادر می‌کنند.
  8. صندوق های کالایی: یکی از ابزارهای مالی نوین در بازار سرمایه، صندوق‌ کالایی قابل معامله یا به اختصار ETC نامیده می‌شود. این صندوق به خریدار این امکان را می‌دهد که پس از خرید کالا، مسئولیت نگهداری آن را برعهده نگیرد. به زبان ساده تر، این صندوق ها بخش اعظمی از سرمایه خود را صرف خرید کالایی خاص می کنند و سرمایه گذاران می‌توانند بدون دریافت فیزیکی کالا، با خرید واحد هایی از این صندوق، مالک آن کالا شوند و از هزینه هایی مثل حمل و نقل، انبارداری و خسارت‌های احتمالی کالا جلوگیری کنند.
  1. فراهم بودن شرایط انتقال، پوشش و توزیع ریسک
  2. تضمین کمیت و کیفیت کالا، مدت زمان معامله و مبلغ معامله در بورس کالا
  3. کشف قیمت از طریق حراج حضوری و با شفافیت لازم به منظور حذف رانت و فسادزدایی از بازار معاملات
  4. ایجاد قانونمندی، نظارت، شفافیت و عدالت در معاملات بورس کالا و همچنین هزینه پایین و ساختاریافته بودن معاملات در آن
  5. تضمین کیفیت کالا از طریق قرار دادن اجبار برای اخذ استانداردهای مورد نیاز
  6. مشخص بودن مبدأ کالا و تضمین شده بودن آن در بورس کالا
  7. دارا بودن سرعت بالاتر نسبت به مزایدات و مناقصات و همچنین بالا بودن امنیت معاملات در بورس کالا
  8. وجود مراجع اختصاصی برای رسیدگی به دعاوی مطرح شده بین طرفین معامله در بورس کالا
  9. تسهیل تأمین مالی بنگاه ها از طریق ابزارهای مالی گوناگون مانند قراردادهای سلف و سلف استاندارد
  10. حذف هزینه‌های بازاریابی و فروش با ایجاد بازار مستقیم و بی واسطه برای معامله گران
  11. ایجاد شفافیت و حذف عوامل ایجاد کننده رانت در فروش کالا
  1. بورس انرژی ایران چهارمین بورس رسمی کشورمان است که با مجوز رسمی شورای عالی بورس و اوراق بهادار در ۱۷ تیر ۱۳۹۱ فعالیت‌های عملیاتی خود را زیر نظر سازمان بورس و اوراق بهادار آغاز کرد. این بورس تشکلی خود انتظام است که به عنوان یک بورس کالایی امکان انجام معاملات حامل های انرژی شامل گاز، نفت، برق و سایر حامل های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر آن کالاها را فراهم می سازد.

    در بورس انرژی نیز مانند سایر بورس ها، با ایجاد فضایی رقابتی قیمت کالاها به تعادل می‌رسد.

    فعالیت های عملیاتی بورس انرژی ایران در زمینه‌ انجام قراردادهای سلف موازی استاندارد، معاملات نقدی، قراردادهای آتی و اختیار معامله صورت می‌پذیرد و محوریت اصلی این بورس برق و نفت خام است.

    1. ساماندهی، تسهیل، نظارت، پذیرش و انجام معاملات مرتبط با حامل های انرژی
    2. ایجاد دسترسی منصفانه و غیرتبعیض‌آمیز اعضاء به بستر‌های معاملاتی
    3. هماهنگی و همکاری با نهادهای مالی، سازمان‌ها، شرکت‌ها و نهادهای متولی بازار انرژی به خصوص شرکت‌های ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، ملی نفت ایران، توانیر، ملی صنایع پتروشیمی، مدیریت منابع آب ایران، مدیریت شبکه برق ایران و سازمان حفاظت محیط زیست وهمچنین وزارتخانه‌های نیرو، نفت و صنعت و معدن وتجارت.
    4. سایر وظایف محول شده در اساسنامه شرکت بورس انرژی

      هدف اصلی این شرکت ایجاد شفافیت و کارآمدی در بازار، همراه با نقدشوندگی و رقابت پذیری بالا است تا باعث رفع انحصار و کشف عادلانه قیمت حامل های انرژی شود. از دیگر وظایف بورس انرژی می‌توان به نکات زیر اشاره کرد:

      1. ساماندهی، تسهیل، نظارت، پذیرش و انجام معاملات مرتبط با حامل های انرژی
      2. ایجاد دسترسی منصفانه و غیرتبعیض‌آمیز اعضاء به بستر‌های معاملاتی
      3. هماهنگی و همکاری با نهادهای مالی، سازمان‌ها، شرکت‌ها و نهادهای متولی بازار انرژی به خصوص شرکت‌های ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، ملی نفت ایران، توانیر، ملی صنایع پتروشیمی، مدیریت منابع آب ایران، مدیریت شبکه برق ایران و سازمان حفاظت محیط زیست وهمچنین وزارتخانه‌های نیرو، نفت و صنعت و معدن وتجارت.
      4. سایر وظایف محول شده در اساسنامه شرکت بورس انرژی
  1. هدف اصلی این شرکت ایجاد شفافیت و کارآمدی در بازار، همراه با نقدشوندگی و رقابت پذیری بالا است تا باعث رفع انحصار و کشف عادلانه قیمت حامل های انرژی شود. از دیگر وظایف بورس انرژی می‌توان به نکات زیر اشاره کرد:

    1. ساماندهی، تسهیل، نظارت، پذیرش و انجام معاملات مرتبط با حامل های انرژی
    2. ایجاد دسترسی منصفانه و غیرتبعیض‌آمیز اعضاء به بستر‌های معاملاتی
    3. هماهنگی و همکاری با نهادهای مالی، سازمان‌ها، شرکت‌ها و نهادهای متولی بازار انرژی به خصوص شرکت‌های ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، ملی نفت ایران، توانیر، ملی صنایع پتروشیمی، مدیریت منابع آب ایران، مدیریت شبکه برق ایران و سازمان حفاظت محیط زیست وهمچنین وزارتخانه‌های نیرو، نفت و صنعت و معدن وتجارت.
    4. سایر وظایف محول شده در اساسنامه شرکت بورس انرژی

      هدف اصلی این شرکت ایجاد شفافیت و کارآمدی در بازار، همراه با نقدشوندگی و رقابت پذیری بالا است تا باعث رفع انحصار و کشف عادلانه قیمت حامل های انرژی شود. از دیگر وظایف بورس انرژی می‌توان به نکات زیر اشاره کرد:

      1. ساماندهی، تسهیل، نظارت، پذیرش و انجام معاملات مرتبط با حامل های انرژی
      2. ایجاد دسترسی منصفانه و غیرتبعیض‌آمیز اعضاء به بستر‌های معاملاتی
      3. هماهنگی و همکاری با نهادهای مالی، سازمان‌ها، شرکت‌ها و نهادهای متولی بازار انرژی به خصوص شرکت‌های ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، ملی نفت ایران، توانیر، ملی صنایع پتروشیمی، مدیریت منابع آب ایران، مدیریت شبکه برق ایران و سازمان حفاظت محیط زیست وهمچنین وزارتخانه‌های نیرو، نفت و صنعت و معدن وتجارت.
      4. سایر وظایف محول شده در اساسنامه شرکت بورس انرژی
  1. ارکان شرکت بورس انرژی ایران متشکل از هیئت مدیره، مدیرعامل، بازرس/حسابرس و مجامع عمومی است.

    از مهم‌ترین منابع بورس انرژی ایران می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    1. سامانه تمام الکترونیکی ثبت و سپرده گذاری و تسویه و پایاپای معاملات.
    2. سامانه معاملاتی تمام الکترونیکی ویژه معاملات بازار مشتقه و فیزیکی.
    3. شرکت‌ های‌ کارگزاری که مجوز فعالیت در بورس انرژی را دارا می‌باشند.
    4. پذیرش کالاهای بیش از ۲۰ پالایشگاه گاز و نفت، بیش از ۱۰ مجتمع پتروشیمی، بیش از ۲۰ نیروگاه تولید برق و چندین شرکت کک سازی و پالایش قطران

این بورس به سه بازار مشتقه، فیزیکی و فرعی تقسیم می‌شود که در ادامه با هریک از آن‌ها آشنا می‌شویم.

بازار مشتقه

این بازار شامل تابلوهای قرارداد آتی، قرارداد سلف موازی استاندارد و قرارداد اختیار معامله می‌شود.

بازار فیزیکی

این بازار شامل تابلوهای نفت، برق، گاز و تابلوی سایر حامل‌های انرژی می‌باشد.

بازار فرعی

این بازار شامل دو رینگ داخلی و بین‌المللی می باشد.

  1. امکان خرید و فروش حامل های انرژی
  2. کشف روزانه قیمت انرژی
  3. عدم نیاز به برگزاری مناقصه و مزایده برای کالاهای پذیرفته شده در بورس های کالایی توسط وزارتخانه ها، دستگاه های دولتی، عمومی و اجرایی، طبق ماده ۱۷ قانون توسعه ابزارهای مالیاتی جدید، برای معاملاتی که بر اساس مقررات حاکم بر این بورس ها صورت گرفته اند.
  4. پوشش ریسک
  5. تسهیل در تبادلات انرژی
  6. شفافیت معاملاتی
  7. تأمین مالی برای تولیدکنندگان
  8. تأمین انرژی برای توزیع و مصرف کنندگان
  9. کاهش هزینه های معاملاتی در مبادلات انرژی
  10. ۱۰ درصد از مالیات بر درآمد حاصل شده از فروش کالاهایی که در بورس کالا پذیرفته و به فروش می‌رسند، بر اساس ماده ۶ قانون توسعه ابزار های نوین مالی، دچار بخشودگی مالیاتی می‌شوند.

در بورس معاملات بر مبنای رقابت و به صورت یکی از روش های حراج انجام می‌گیرد. برای اجرای هر یک از سفارشات ابتدا بالاترین قیمت در نظر گرفته می‌شود و در صورت تساوی قیمت ها، زمان ثبت سفارش در سامانه معاملات اولویت انجام معامله می‌شود.

قرارداد نقدی

این قرارداد به این صورت است که تحویل کالا و پرداخت بهای آن در همان زمان معامله و طبق ضوابط و دستورالعمل‌های تسویه و پایاپای بورس انرژی صورت می‌گیرد.

قرارداد نسیه

در این قرارداد، کالا در هنگام معامله تحویل داده می‌شوند اما بهای آن در زمان سررسید پرداخت تسویه می‌شود.

قرارداد سلف

این قرارداد عکس قرارداد نسیه است به این صورت که در هنگام معامله، بهای کالا پرداخت می‌شود اما تحویل کالا در موعد معینی در آینده صورت می‌گیرد.

قرارداد کشف پریمیوم

طبق این قرارداد طرفین متعهد می‌شوند کالای مورد معامله را بر مبنای قیمت نهایی (قیمت مبنا به علاوه‌ی مبلغ مابه‌التفاوتی که توافق کرده‌اند) در زمان مشخص معامله کنند. خریدار بخشی از بهای کالا را در هنگام معامله پرداخت می‌کند و مابقی مبلغ، طبق شرایطی که زمان عقد قرارداد مشخص شده، تسویه می‌شود. در این قرارداد هر دو طرف بخشی از ارزش حدودی معامله را در اتاق پایاپای به عنوان وجه الضمان به ودیعه قرار می‌دهند.

در این قرارداد منظور از پریمیوم درصد یا مبلغی است که در هنگام محاسبه قیمت نهایی به قیمت مبنا اضافه و یا از آن کسر می‌شود.

قیمت مبنا نیز قیمتی است که در زمان مشخص شده در اطلاعیه عرضه مرجع مورد قبول بورس اعلام کرده است.

قرارداد سلف موازی

بر اساس این قرارداد که در بازار مشتقه معامله می‌شود، مقدار مشخصی از دارایی پایه در زمان سررسید به فروشنده تحویل داده می‌شود و پرداخت آن در هنگام عقد قرارداد صورت می‌گیرد. تفاوت این قرارداد با قرارداد سلف در این است که خریدار می‌تواند قبل از سررسید تحویل کالا، وارد قرارداد سلف دیگری شود و مقدار معینی از آن کالا را (به معنی کلی آن کالا) به خریداری جدید به فروش برساند. به واسطه‌ی این که این قرارداد مستقل از قرارداد قبلی است، به آن قرارداد سلف موازی گفته می‌شود.

قرارداد آتی

در این قرارداد خریدار و فروشنده متعهد می‌شوند، در زمان مشخص، کالایی را با مقدار و قیمت معین با یکدیگر مورد معامله قرار دهند. برای جلوگیری از امتناع طرفین، آن‌ها به صورت شرط ضمن عقد، مبلغی را به عنوان وجه تضمین در اتاق پایاپای قرار می‌دهند و مطابق با تغییرات قیمت کالا در آینده، وجه تضمین را تعدیل می‌نمایند. از طرف دیگر اتاق پایاپای از هر دو طرف وکالت دارد با در نظر گرفتن تغییرات قیمت، قسمتی از وجه تضمین را تحت عنوان اباحه تصرف در اختیار دیگری قرار دهد. در آخر، تسویه این قرارداد در زمان سررسید صورت می‌گیرد.

قرارداد اختیار معامله

 قرارداد اختیار معامله به این صورت است که فروشنده متعهد می‌شود تا زمان مقرر، هرگاه خریدار درخواست انجام معامله را داشت، با همان قیمت مشخص شده در قرارداد وارد معامله شود. از طرف دیگر، خریدار نیز در هنگام عقد قرارداد مبلغی را به فروشنده پرداخت می‌کند تا این اختیار را داشته باشد که اگر خواست وارد معامله شود. فروشنده در این قرارداد مانند قرارداد آتی، مبلغی را نزد اتاق پایاپای قرار می‌دهد تا تضمینی باشد برای عدم امتناع او در هنگام معامله.

این قرارداد که به صورت اختیار خرید یا فروش صورت می‌گیرد، می‌تواند در قبال مبلغ معینی به فرد دیگر واگذار شود.

معاملات برق

معاملات برق برای هر نماد، در ۴ دسته صورت می‌گیرد. کم باری، پرباری، میان باری و بار پیک که ساعت آغاز و پایان دوره تحویل هر کدام بستگی به اعلام سالیانه شرکت مدیریت شبکه برق ایران دارد.

گام نخست

شما در اولین قدم باید به شرکت مدیریت شبکه برق ایران مراجعه کنید و فرمی تکمیل شده به همراه مهر آن شرکت را دریافت کنید. این فرم معرفی‌نامه‌ای است که شما بتوانید کد مخصوص معاملات برق در بورس انرژی را دریافت کنید.

گام دوم

بعد از دریافت معرفی‌نامه، به یکی از کارگزاری‌های دارای مجوز انجام معاملات بورس انرژی مراجعه می‌کنید و فرم‌های زیر را تکمیل می‌کنید.

  • فرم درخواست کد معاملاتی
  • فرم احراز هویت مشتری
  • بیانیه ریسک

توجه داشته باشید که در هنگام مراجعه به شرکت کارگزاری، حتماً اطلاعات و مدارک زیر را به همراه داشته باشید.

  • اطلاعات و مدارک مربوط به شناسه‌ملی، اساسنامه شرکت
  • آگهی روزنامه رسمی تأسیس و آخرین تغییرات شرکت
  • شرکت‌نامه
  • آگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضاء مجاز، ترکیب سهامداران، مؤسسان، حسابرسان، مالکان یا شرکاء بالای ۱۰ درصد، اعضاء هیئت مدیره و مدیرعامل، بازرسان و نشانی اقامتگاه آن‌ها.
  • اصل مدارک شناسایی صاحبان امضای مجاز از قبیل کارت ملی، شناسنامه و کپی تمام صفحات آن‌ها.
  • اطلاعات حساب بانکی مورد استفاده در معامله‌های کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا.
  • اطلاعاتی از معاملات قبلی مثل حجم معاملات.

مراحل انجام معامله

  1. خریدار فرم خرید و فروشنده فرم فروش را تکمیل می‌کنند و تا قبل از ساعت ۹:۳۰ روز معامله، آن را ارسال می‌کنند.
  2. در مرحله‌ی پیش‌گشایش که از ساعت ۹:۳۰ تا ۱۰ می‌باشد، کارگزار سفارشات دریافت شده را به سیستم معاملات وارد می‌کند. (در معاملات کالاهای فیزیکی بورس انرژی، خریدار باید با کد شناسه خریدار، نیم ساعت قبل از شروع معاملات، اقدام به واریز ۱۰ درصد از ارزش قرارداد به حساب سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه نماید. بعد از انجام معامله در زمان مقرر تسویه مابقی ارزش قرارداد صورت می‌گیرد.)
  3. بین ساعت ۱۰ تا ۱۲ تغییرات حجمی و قیمتی اعمال می‌شود.

معاملات بورس انرژی در ساعت ۹:۳۰ دقیقه آغاز می‌شود. مرحله‌ی پیش‌گشایش تا ساعت ۱۰ ادامه دارد. ساعت ۱۰ مرحله‌ی گشایش و از ساعت ۱۰ تا ۱۲ معاملات به صورت حراج پیوسته صورت می‌گیرد.

ساعت انجام معاملات در رینگ داخلی بازار فیزیکی از ساعت ۹:۳۰ صبح آغاز و تا ساعت ۱۶ ادامه دارد.

انجام معاملات در خصوص رینگ بین‌المللی بازار فیزیکی در همان ساعت ۹:۳۰ آغاز و بنا بر صلاح‌دید تا ساعت ۱۶:۳۰، ۱۷ و حتی بیشتر ادامه خواهد داشت.

ساعت انجام معاملات بازار مشتقه، مانند بازار سایر اوراق بهادار، از ۸:۳۰ تا ۱۲:۳۰ می‌باشد و بازار برق از ۹:۳۰ تا ۱۲ ظهر ادامه دارد.

معاملات نمادهای روزانه برای خرید برق ۳ روزآینده  انجام می‌شود و معامله‌گران می‌توانند قراردادهای برق ۳ تا ۳۳ روز آینده را معامله کنند.

انواع سفارش‌ها

 بر اساس قیمت

  1. سفارش محدود سفارش با قیمت محدود

اعتبار زمانی

  1. سفارش روز 2. سفارش جلسه 3. سفارش مدت‌دار به شرط انقضا در پایان هفته  

تسویه حساب

پول توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی هنگام انجام معامله از کارگزار خریدار دریافت می‌شود و تا حداکثر T+3 روز بعد به کارگزاری فروشنده تحویل داده می‌شود. شرکت توانیر اقدام به برداشت از حساب ودیعه نزد سمات می‌کند و برای تحویل، طبق گزارش شرکت مدیریت شبکه، اگر شرکت دولتی یا نیروگاه خصوصی تعهدات خود را انجام نداده‌باشد، پرداخت پول قرارداد به همراه جرایم آن از ودیعه شرکت توانیر انجام خواهدشد. در انتهای روز معاملاتی، اگر معامله صورت گرفته باشد، گزارشی از آن تهیه و برای فروشنده یا خریدار ارسال می‌گردد.

پایاپای معاملات انرژی

در پایان هر روز معاملاتی اتاق پایاپای گزارش تسویه معاملات کارگزاران را به عضو مربوطه ارسال می‌کند. آن‌ها موظفند نسبت به تسویه وجوه معاملات در مهلت مقرر اقدام نمایند. اگر کارگزار خریدار، امور تسویه را به طور کامل انجام داده باشد، اتاق پایاپای اعلامیه تسویه وجوه آن معامله را صادر می‌کند.

انواع روش های تسویه معاملات

  1. تسویه نقدی: در این روش کارگزار خریدار طی مهلت تسویه، اقدام به واریز وجه قرارداد به حساب تسویه می‌کند.
  2. تسویه خارج از پایاپای: کارگزار خریدار باید طی مهلت تسویه، سند تسویه خارج از پایاپای را طبق فرمت شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به همراه سایر مستندات لازم به اتاق پایاپای تحویل دهد. ضروری است که این سند به تأیید فروشنده و کارگزار فروشنده نیز رسیده باشد.
  3. تسویه با تضمین: این روش در خصوص معاملات نسیه صدق می‌کند و به این صورت است که از طریق گشایش اعتبار اسنادی یا با ضمانت‌نامه بانکی انجام می‌شود.

نکته‌ی مهم: روش تسویه حتماً باید در اطلاعیه‌ی عرضه کالا ذکر شود و پس از انتشار آن فقط امکان تغییر روش از تسویه خارج از پایاپای به روش تسویه‌ی نقدی یا تغییر از روش تسویه با تضمین به روش تسویه نقدی وجود دارد که در مورد تغییر روش دوم نیاز به درخواست خریدار و موافقت اتاق پایاپای است.

تحویل کالا

کارگزار فروشنده، تحویل کالای موضوع قراردادهای نقد، نسیه و سلف را طبق زمان اعلام شده در اطلاعیه عرضه انجام می‌دهد.

حداکثر بازه‌ی زمانی برای تحویل کالا به این صورت است:

  1. برای قراردادهای نسیه و نقدی، فروشنده حداکثر تا ۳ روز کاری پس از مهلت تسویه، زمان دارد کالا را تحویل دهد. لازم به ذکر است که اگر امور تسویه با تأخیر انجام شود، به همان میزان به مهلت تحویل اضافه می‌شود.
  2. برای قراردادهای سلف شرایط به این صورت است که اگر سررسید آن کمتر از ۳۰ روز بود، زمان تحویل کالا حداکثر تا ۵ روز پس از سررسید تحویل تمدید خواهد شد. در قراردادهای با سررسید ۳۰ روز، زمان تحویل حداکثر تا ۱۵ روز پس از سررسید تحویل کالا تمدید می‌شود.

اگر در قراردادهای نسیه، نقد و سلف حواله خرید کالا تا مدت مقرر صادر نگردد، قرارداد فسخ شده و اصل وجه به همراه ۵ درصد از ارزش معامله به عنوان خسارت انفساخ و تمام هزینه‌های مصوب شامل کارمزد کارگزار خریدار و فروشنده، دوسر کارمزد بورس، دوسر حق نظارت سازمان و دو سر کارمزد تسویه را حداکثر تا ۱ روز کاری پس از اعلام اتاق پایاپای به حساب بستانکاران موقت شرکت سپرده گذاری مرکزی به صورت یکجا به نفع خریدار واریز کند.

 

کارمزد معاملات

 

اخذ کد معاملاتی

متقاضیان دریافت کد بورسی یا معاملاتی ابتدا باید در سامانه سجام اطلاعات خود را وارد کنند و پس از دریافت کد ۱۰ رقمی رهگیری، با مدارکی که در ادامه ذکر می‌شود، به کارگزاری مورد نظر خود مراجعه کنند.

مدارک مورد نیاز برای دریافت کد معاملاتی (مخصوص اشخاص حقوقی داخلی)

  • فرم تکمیل شده احراز هویت
  • یک کپی از آگهی تأسیس شرکت
  • یک کپی از آخرین آگهی تغییرات در روزنامه رسمی
  • کپی شناسنامه و کارت ملی اعضائی که در آخرین آگهی معتبر به عنوان هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت نام برده شدند.
  • یک کپی از پروانه بهره برداری و همچنین از گواهی ثبت‌نام مؤدیان مالیاتی
  • یک کپی از آخرین صورت‌های مالی حسابرسی شده و اظهارنامه مالیاتی برای سال آخر
  • معرفی یک شماره حساب که بهتر است برای بانک ملت باشد.
  • یک کپی از اساسنامه شرکت به این صورت که همه‌ی صفحات آن به مهر شرکت ممهور باشد و صاحبان مجاز آن را امضا کرده باشند.
  • تکمیل فرم مشخصات اشخاص حقوقی داخلی

    گام نخست

    شما در اولین قدم باید به شرکت مدیریت شبکه برق ایران مراجعه کنید و فرمی تکمیل شده به همراه مهر آن شرکت را دریافت کنید. این فرم معرفی‌نامه‌ای است که شما بتوانید کد مخصوص معاملات برق در بورس انرژی را دریافت کنید.

    گام دوم

    بعد از دریافت معرفی‌نامه، به یکی از کارگزاری‌های دارای مجوز انجام معاملات بورس انرژی مراجعه می‌کنید و فرم‌های زیر را تکمیل می‌کنید.

    • فرم درخواست کد معاملاتی
    • فرم احراز هویت مشتری
    • بیانیه ریسک

    توجه داشته باشید که در هنگام مراجعه به شرکت کارگزاری، حتماً اطلاعات و مدارک زیر را به همراه داشته باشید.

    • اطلاعات و مدارک مربوط به شناسه‌ملی، اساسنامه شرکت
    • آگهی روزنامه رسمی تأسیس و آخرین تغییرات شرکت
    • شرکت‌نامه
    • آگهی آخرین تغییرات مدیران و صاحبان امضاء مجاز، ترکیب سهامداران، مؤسسان، حسابرسان، مالکان یا شرکاء بالای ۱۰ درصد، اعضاء هیئت مدیره و مدیرعامل، بازرسان و نشانی اقامتگاه آن‌ها.
    • اصل مدارک شناسایی صاحبان امضای مجاز از قبیل کارت ملی، شناسنامه و کپی تمام صفحات آن‌ها.
    • اطلاعات حساب بانکی مورد استفاده در معامله‌های کالا یا اوراق بهادار مبتنی بر کالا.
    • اطلاعاتی از معاملات قبلی مثل حجم معاملات.

    مراحل انجام معامله

    1. خریدار فرم خرید و فروشنده فرم فروش را تکمیل می‌کنند و تا قبل از ساعت ۹:۳۰ روز معامله، آن را ارسال می‌کنند.
    2. در مرحله‌ی پیش‌گشایش که از ساعت ۹:۳۰ تا ۱۰ می‌باشد، کارگزار سفارشات دریافت شده را به سیستم معاملات وارد می‌کند. (در معاملات کالاهای فیزیکی بورس انرژی، خریدار باید با کد شناسه خریدار، نیم ساعت قبل از شروع معاملات، اقدام به واریز ۱۰ درصد از ارزش قرارداد به حساب سپرده‌گذاری مرکزی و تسویه وجوه نماید. بعد از انجام معامله در زمان مقرر تسویه مابقی ارزش قرارداد صورت می‌گیرد.)
    3. بین ساعت ۱۰ تا ۱۲ تغییرات حجمی و قیمتی اعمال می‌شود.

    معاملات بورس انرژی در ساعت ۹:۳۰ دقیقه آغاز می‌شود. مرحله‌ی پیش‌گشایش تا ساعت ۱۰ ادامه دارد. ساعت ۱۰ مرحله‌ی گشایش و از ساعت ۱۰ تا ۱۲ معاملات به صورت حراج پیوسته صورت می‌گیرد.

    ساعت انجام معاملات در رینگ داخلی بازار فیزیکی از ساعت ۹:۳۰ صبح آغاز و تا ساعت ۱۶ ادامه دارد.

    انجام معاملات در خصوص رینگ بین‌المللی بازار فیزیکی در همان ساعت ۹:۳۰ آغاز و بنا بر صلاح‌دید تا ساعت ۱۶:۳۰، ۱۷ و حتی بیشتر ادامه خواهد داشت.

    ساعت انجام معاملات بازار مشتقه، مانند بازار سایر اوراق بهادار، از ۸:۳۰ تا ۱۲:۳۰ می‌باشد و بازار برق از ۹:۳۰ تا ۱۲ ظهر ادامه دارد.

    معاملات نمادهای روزانه برای خرید برق ۳ روزآینده  انجام می‌شود و معامله‌گران می‌توانند قراردادهای برق ۳ تا ۳۳ روز آینده را معامله کنند.

    انواع سفارش‌ها

     بر اساس قیمت

    1. سفارش محدود سفارش با قیمت محدود

    اعتبار زمانی

    1. سفارش روز 2. سفارش جلسه 3. سفارش مدت‌دار به شرط انقضا در پایان هفته

    تسویه حساب

    پول توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی هنگام انجام معامله از کارگزار خریدار دریافت می‌شود و تا حداکثر T+3 روز بعد به کارگزاری فروشنده تحویل داده می‌شود. شرکت توانیر اقدام به برداشت از حساب ودیعه نزد سمات می‌کند و برای تحویل، طبق گزارش شرکت مدیریت شبکه، اگر شرکت دولتی یا نیروگاه خصوصی تعهدات خود را انجام نداده‌باشد، پرداخت پول قرارداد به همراه جرایم آن از ودیعه شرکت توانیر انجام خواهدشد. در انتهای روز معاملاتی، اگر معامله صورت گرفته باشد، گزارشی از آن تهیه و برای فروشنده یا خریدار ارسال می‌گردد.

    پایاپای معاملات انرژی

    در پایان هر روز معاملاتی اتاق پایاپای گزارش تسویه معاملات کارگزاران را به عضو مربوطه ارسال می‌کند. آن‌ها موظفند نسبت به تسویه وجوه معاملات در مهلت مقرر اقدام نمایند. اگر کارگزار خریدار، امور تسویه را به طور کامل انجام داده باشد، اتاق پایاپای اعلامیه تسویه وجوه آن معامله را صادر می‌کند.

    انواع روش های تسویه معاملات

    1. تسویه نقدی: در این روش کارگزار خریدار طی مهلت تسویه، اقدام به واریز وجه قرارداد به حساب تسویه می‌کند.
    2. تسویه خارج از پایاپای: کارگزار خریدار باید طی مهلت تسویه، سند تسویه خارج از پایاپای را طبق فرمت شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به همراه سایر مستندات لازم به اتاق پایاپای تحویل دهد. ضروری است که این سند به تأیید فروشنده و کارگزار فروشنده نیز رسیده باشد.
    3. تسویه با تضمین: این روش در خصوص معاملات نسیه صدق می‌کند و به این صورت است که از طریق گشایش اعتبار اسنادی یا با ضمانت‌نامه بانکی انجام می‌شود.

    نکته‌ی مهم: روش تسویه حتماً باید در اطلاعیه‌ی عرضه کالا ذکر شود و پس از انتشار آن فقط امکان تغییر روش از تسویه خارج از پایاپای به روش تسویه‌ی نقدی یا تغییر از روش تسویه با تضمین به روش تسویه نقدی وجود دارد که در مورد تغییر روش دوم نیاز به درخواست خریدار و موافقت اتاق پایاپای است.

    تحویل کالا

    کارگزار فروشنده، تحویل کالای موضوع قراردادهای نقد، نسیه و سلف را طبق زمان اعلام شده در اطلاعیه عرضه انجام می‌دهد.

    حداکثر بازه‌ی زمانی برای تحویل کالا به این صورت است:

    1. برای قراردادهای نسیه و نقدی، فروشنده حداکثر تا ۳ روز کاری پس از مهلت تسویه، زمان دارد کالا را تحویل دهد. لازم به ذکر است که اگر امور تسویه با تأخیر انجام شود، به همان میزان به مهلت تحویل اضافه می‌شود.
    2. برای قراردادهای سلف شرایط به این صورت است که اگر سررسید آن کمتر از ۳۰ روز بود، زمان تحویل کالا حداکثر تا ۵ روز پس از سررسید تحویل تمدید خواهد شد. در قراردادهای با سررسید ۳۰ روز، زمان تحویل حداکثر تا ۱۵ روز پس از سررسید تحویل کالا تمدید می‌شود.

    اگر در قراردادهای نسیه، نقد و سلف حواله خرید کالا تا مدت مقرر صادر نگردد، قرارداد فسخ شده و اصل وجه به همراه ۵ درصد از ارزش معامله به عنوان خسارت انفساخ و تمام هزینه‌های مصوب شامل کارمزد کارگزار خریدار و فروشنده، دوسر کارمزد بورس، دوسر حق نظارت سازمان و دو سر کارمزد تسویه را حداکثر تا ۱ روز کاری پس از اعلام اتاق پایاپای به حساب بستانکاران موقت شرکت سپرده گذاری مرکزی به صورت یکجا به نفع خریدار واریز کند.

     

    کارمزد معاملات

     

    اخذ کد معاملاتی

    متقاضیان دریافت کد بورسی یا معاملاتی ابتدا باید در سامانه سجام اطلاعات خود را وارد کنند و پس از دریافت کد ۱۰ رقمی رهگیری، با مدارکی که در ادامه ذکر می‌شود، به کارگزاری مورد نظر خود مراجعه کنند.

    مدارک مورد نیاز برای دریافت کد معاملاتی (مخصوص اشخاص حقوقی داخلی)

    • فرم تکمیل شده احراز هویت
    • یک کپی از آگهی تأسیس شرکت
    • یک کپی از آخرین آگهی تغییرات در روزنامه رسمی
    • کپی شناسنامه و کارت ملی اعضائی که در آخرین آگهی معتبر به عنوان هیئت مدیره و مدیرعامل شرکت نام برده شدند.
    • یک کپی از پروانه بهره برداری و همچنین از گواهی ثبت‌نام مؤدیان مالیاتی
    • یک کپی از آخرین صورت‌های مالی حسابرسی شده و اظهارنامه مالیاتی برای سال آخر
    • معرفی یک شماره حساب که بهتر است برای بانک ملت باشد.
    • یک کپی از اساسنامه شرکت به این صورت که همه‌ی صفحات آن به مهر شرکت ممهور باشد و صاحبان مجاز آن را امضا کرده باشند.
    • تکمیل فرم مشخصات اشخاص حقوقی داخلی

 (مخصوص اشخاص خارجی و اشخاصی که ایرانی هستند اما منشاء سرمایه آن‌ها خارجی است)

الف) اشخاص حقوقی

  • اشخاص حقوقی که ایرانی هستند اما منشاء سرمایه آن‌ها خارجی است:
  • فرم تکمیل شده تقاضای اخذ کد معاملاتی برای خرید و فروش کالا در بورس انرژی
  • آگهی روزنامه رسمی در خصوص تأسیس
  • آگهی روزنامه رسمی در خصوص آخرین تغییرات صاحبان امضای مجاز
  • افراد حقوقی خارجی:
  • فرم تکمیل شده تقاضای اخذ کد معاملاتی برای خرید و فروش کالا در بورس انرژی
    • تصویر و اصل اساسنامه یا اسناد مشابه آن
    • مدارک مرتبط با تأسیس شرکت
    • مدارک نشان‌دهنده مشخصات اعضای صاحب امضای مجاز حقوقی و حدود اختیارات آن‌ها

توجه داشته باشید که:

  • این مدارک حتماً باید به زبان فارسی یا انگلیسی به مراجع ذی‌صلاح ارائه شود. در صورتی‌که این مدارک به زبانی دیگر باشند، فرد متقاضی می‌تواند ترجمه‌ی آن به زبان فارسی یا انگلیسی را ارائه دهد با این شرط که ترجمه توسط مراجع رسمی ترجمه در کشور محل اقامت او، کشور محل صدور آن مدرک یا ایران تأیید شده باشد.
  • تصاویر همه‌ی مدارک یاد شده باید توسط مراجع زیر برابر اصل شود:
  • سفارت‌خانه يا كنسولگري جمهوري اسلامي ايران در محل اقامت متقاضي.
  • دفترخانه اسناد رسمي که از قوه قضائيه جمهوري اسلامي ايران مجوز فعالیت دارد.
  • مراجع صالحي كه در كشور محل اقامت متقاضي يا محل صدور مدرك برای انجام این کار تأیید شده‌اند.

ب) اشخاص حقیقی

  • افراد حقیقی که ایرانی هستند اما منشاء سرمایه آن‌ها خارجی است: تصویر و اصل شناسنامه یا گذرنامه‌ متقاضی و کارت ملی او.
  • افراد حقوقی خارجی: تصویر و اصل گذرنامه فرد متقاضی.
cropped-Logo-New-Kargozari-Danayan-Verticalنتئئ-1-e1624546129688.png

اطلاعات تماس بورس کالا

شماره تماس : 

ایمیل : 

آدرس دفتر بورس کالا کارگزاری دانایان:

تهران، خیابان طالقانی، جنب بيمارستان كودكان، پلاك ٤٤٨، طبقه ٥

جهت انتقادات و یا پیشنهادها با ما تماس بگیرید